Loadding...
Liên kết website
Từ Dân số - Kế hoạch hóa gia đình đến Dân số và phát triển
09:02 | 01/11/2017
Trong 25 năm qua, công tác Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) ở Việt Nam đã đạt những thành tựu ngoạn mục, góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
              Theo đó, 10 năm gần đây cả nước đã đạt mức sinh thay thế và ổn định với mức sinh bình quân từ 2 con đến 2,1 con/phụ nữ. Với mức sinh này, dự báo dân số Việt Nam từ trên 93 triệu người hiện nay sẽ đạt 98 triệu người vào năm 2020, tiến tới ổn định 115-120 triệu người vào năm 2050.  Về tuổi tác, đại bộ phận dân số trong độ tuổi lao động từ 15-59 tuổi (chiếm hơn 2/3 dân số), trong đó hơn một nửa dưới 35 tuổi, đây là tuổi “ăn nên, làm ra” nếu được đầu tư đào tạo nghề, giải quyết việc làm đúng mức. Dân số trong tuổi lao động đang chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu dân số, hiện 2 người tuổi lao động chỉ nuôi 1 người phụ thuộc.Việt Nam đã bước vào thời kỳ “dân số vàng” từ năm 2007 và theo dự báo của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc sẽ kết thúc vào những năm 2040. Bên cạnh đó, chất lượng dân số từng bước cũng được cải thiện, tuổi thọ trung bình của dân số tăng từ 40 tuổi (1960) lên 73,3 (2015) và nằm ở mức cao so với các nước có cùng mức thu nhập bình quân đầu người.

Đại biểu Bến Tre (3 người hành đầu từ trái sang)
dự hội thảo về công tác DS-KHHGĐ ở Đà Lạt. Ảnh: C.T

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được trong việc giải quyết vấn đề quy mô dân số, sự biến đổi về nhân khẩu học trong thời gian qua còn làm phát sinh nhiều vấn đề mới mà công tác dân số cần tập trung giải quyết như: già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh, phát huy lợi thế thời kỳ “dân số vàng”…Năm 2011 dân số Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số với tỷ lệ người cao tuổi (người từ 60 tuổi trở lên) chiếm gần 10%. Hiện nay tương ứng với khoảng 2 trẻ em dưới 15 tuổi thì có 1 người từ 60 tuổi trở lên. Đặc biệt, quá trình già hóa dân số ở Việt Nam diễn ra khá nhanh (15-20 năm) đã tạo ra những thách thức to lớn về nhiều mặt cho cả cá nhân, gia đình và xã hội chứ không chỉ đơn thuần là thành tựu của sự phát triển. Mặt khác, theo Liên Hiệp Quốc cảnh báo trong một tương lai không xa, tỷ lệ hỗ trợ tiềm năng (tức số người đi làm trên số người cao tuổi) từ 10 người (vào năm 2013) sẽ tiếp tục giảm còn 5,4 người (năm 2030) và chỉ còn người 2,7 người vào năm 2050 (tức chỉ còn chưa đến 3 người trong tuổi lao động chăm sóc 1 người cao tuổi). Vì vậy, việc xã hội phải thích ứng với “già hóa dân số”, giải quyết các thách thức đặt ra từ sự chuyển đổi cơ cấu dân số hiện nay là điều cần thiết.

Việt Nam đang trong thời kỳ “dân số vàng” với nguồn lực lao động dồi dào, giá rẻ là những lợi thế nhưng phần lớn lao động ở nông thôn và thời gian nông nhàn chiếm gần một nữa; Số lao động chưa qua đào tạo còn nhiều nên dù có việc làm nhưng năng suất không cao và thu nhập còn thấp nên việc tích lũy cho tuổi già không nhiều. Mặt khác, do Việt Nam đang tiến hành công nghiệp hóa trên phạm vi rộng nên hiện có rất nhiều dòng người di cư từ nông thôn ra các thành phố, đô thị lớn để tìm công ăn, việc làm, nhất là lực lượng lao động trẻ đặt ra nhiều thách thức trong việc chăm sóc sức khỏe sinh sản cho nhóm dân số này. Trong đó, tình trạng quan hệ tình dục không an toàn tiềm ẩn các nguy cơ mang thai ngoài ý muốn và mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, có ảnh hưởng đến chất lượng dân số về lâu dài là không sao tránh khỏi. Từ năm 2006, một trong những biến đổi có ảnh hưởng đến sự phát triển là tình trạng mất cân băng giới tính khi sinh. Từ đó đến nay, tỷ số giới tính khi sinh Việt Nam luôn ở mức cao so với bình thường  (tỷ số từ 111-113 bé trai/100 bé gái). Mất cân bằng giới tính khi sinh sẽ làm gia tăng bất bình đẳng giới và tội phạm xã hội.

Từ thực tiễn khách quan, nếu cứ tiếp tục chính sách giảm sinh như trong các thập kỷ vừa qua chúng ta sẽ phải đối mặt với mức sinh thấp, gây ra các tác động xấu tới quá trình phát triển bền vững như: gia tăng bất bình đẳng giới, thiếu lực lượng lao động, già hóa dân số… Nếu không đầu tư thích đáng vào chăm sóc sức khỏe, giáo dục và đào tạo nghề, giải quyêt công ăn việc làm phù hợp cho thanh niên để tạo ra những “quả trứng vàng” cho đất nước, đồng thời giải quyết cho những nhu cầu của các thế hệ người cao tuổi trong tương lai thì không thể phát huy lợi thế cơ cấu “dân số vàng” như các quốc gia trên thế giới đã làm và đội ngũ dân số trẻ nước ta chỉ là lực lượng tiêu thụ không hơn, không kém. Nói theo Giáo sư tiến sĩ Nguyễn Đình Cử, một chuyên gia trong lĩnh vực dân số: “Mỏ vàng nếu không khai thác thì còn đó, nhưng cơ cấu dân số vàng không khai tác thì tự nhiên nó sẽ hết”.

Đó cũng là những lý do để chuyển trọng tâm của của công tác dân số: từ DS-KHHGĐ sang dân số và phát triển.

  Nguyễn Thiên Thảo

frame_bgBR
Thăm dò ý kiến
Mong muốn của anh chị về giới tính khi sinh?
Con trai hoặc gái đều được
Là con trai
Là con gái